Liczby całkowite

Liczbami całkowitymi nazywamy liczby ciągu naturalnego 0, 1, 2, 3, ... i liczby ujemne - 1, - 2, - 3, ....
Standardowo - w literaturze matematycznej - zbiór liczb całkowitych oznacza się literą Formula, w polskiej szkole literą Formula.

Formula

Zbiór naturalnych Formula jest podzbiorem zbioru liczb całkowitych Formula

nat.jpg

 

 

 

 

 

 

 


Elementy zbioru Formula można ustawić w ciąg nieskończony 0 , - 1, 1, - 2, 2, - 3, 3, ..., a więc jest to zbiór przeliczalny, takiej samej mocy jak zbiór Formula

Rozkład liczb całkowitych na osi liczbowej...

Podstawowe pojęcia i twierdzenia

  • Suma, różnica i iloczyn dwóch liczb całkowitych Formula i Formula jest liczbą całkowitą. W zbiorze Formula wykonalne są więc działania dodawania, odejmowania i mnożenia. Wynik dzielenia Formula przez Formula może być liczbą całkowitą albo niecałkowitą.

  • Jeżeli wynik dzielenia Formula przez Formula jest liczbą całkowitą Formula to mamy Formula Mówimy wtedy, że:
    - Formula dzieli się przez Formula lub jest wielokrotnością Formula
    - Formula jest dzielnikiem Formula
    Fakt ten zapisujemy krótko: Formula

  • Twierdzenie o dzieleniu z resztą

Dla dowolnych liczb całkowitych Formula i Formula istnieją jednoznacznie określone liczby całkowite Formula i Formula takie, że zachodzi
                                             Formula

            
             Liczbę Formula nazywamy ilorazem, a liczbę Formula resztą z dzielenia Formula przez Formula
             Zwróć uwagę na to, że reszta jest liczbą nieujemną.
  

             Np. niech Formula
               Formula
              
Formula
              
Formula
  • Liczba parzysta Formula to taka, która dzieli się przez 2. W takim razie Formula jest liczbą parzystą wtedy i tylko wtedy, gdy jest postaci
                                                              Formula gdzie Formula 
    Zero jest liczbą parzystą.

    Liczba Formula jest nieparzysta, jeżeli przy dzieleniu przez 2 daje resztę 1. Ma więc postać
                                                              Formula gdzie Formula

    Liczby całkowite można rozbić na dwa zbiory (klasy):
    - { ..., - 6, - 4, - 2, 0, 2, 4, 6, ...} - liczby parzyste, te które przy dzieleniu przez 2 dają resztę 0, 
    - { ..., - 5, - 3, - 1, 0, 1, 3, 5, ...} - liczby nieparzyste, te które przy dzieleniu przez 2 dają resztę 1.
    Jest to rozbicie zbioru Formula na klasy reszt modulo 2. O liczbach tych klas mówimy, że przystają według modulo 2. Przyjmując jako moduł inną liczbę naturalną Formula możemy rozbić zbiór Formula na klasy reszt według tego modułu.
    Np. dla m = 3:
    - { ..., - 6, - 3, 0 , 3, 6, ...} - liczby postaci Formula
    - { ..., - 5, - 2, 1, 4, 7, ...} - liczby postaci Formula 
    - { ..., - 4, - 1, 2, 5, 8, ...} - liczby postaci Formula 

  • Każda liczba całkowita dodatnia, która dzieli jednocześnie liczby całkowite Formula nazywa się ich wspólnym dzielnikiem. Największa z takich liczb nazywa się największym wspólnym dzielnikiem i oznacza się symbolem NWD(a, b, ..., k) lub (a, b, ..., k). Dalej będziemy zajmować się wspólnymi dzielnikami dwóch liczb.
    Zauważmy, że NWD(a, b) = NWD(|a|, b) = NWD(a, |b|) = NWD(|a|, |b|).

    Jeżeli NWD(a, b) = 1 to Formula i Formula nazywamy względnie pierwszymi, np. względnie pierwsze są pary 3 i 10, 21 i 8, ..., ale nie są względnie pierwsze 34 i 51, bo mają wspólny dzielnik równy 17. Oczywiście, jeżeli Formula to NWD(a, b) = b, np. NWD(6, 18) = 6.

    Jeżeli Formula to zbiór wspólnych dzielników liczb Formula i Formula pokrywa się ze zbiorem wspólnych dzielników liczb Formula i Formula W szczególności   
                                             NWD(a, b) = NWD(b, c).


    Z tego twierdzenia korzysta procedura znajdowania NWD zwana algorytmem Euklidesa. Dla małych liczb można łatwo odgadnąć ich największy wspólny dzielnik.

    Np. NWD(12 ,8) = 4, NWD(6 ,15) = 3, NWD(21 ,8) = 1.

    Dla większych liczb można szukać NWD rozkładając dane liczby na czynniki.
    Np. Formula Formula
    i na tej podstawie Formula

    Dla dużych liczb lepiej posłużyc się podanym wyżej twierdzeniem. Zacznijmy od ostatniego przykładu:
    NWD(360, 132) = NWD(132 , 96), bo Formula
    NWD(132 , 96) = NWD(96 , 36), bo Formula   
    NWD(96 , 36) = NWD(36 , 24), bo Formula   
    NWD(36 , 24) = NWD(24 , 12), bo Formula   
    NWD(24 , 12)= 12, Formula

    Jeszcze jeden przykład. Znajdź NWD(- 548 ,244).
    NWD(- 548 ,244) = NWD(548 , 244) = NWD(244, 60), bo Formula  
    NWD(244, 60) = NWD(60, 4), bo Formula
    NWD(60, 4) = 4, bo Formula

  • Liczbę całkowitą, która jest podzielna przez każdą z liczb naturalnych Formula nazywamy wspólną wielokrotnością tych liczb. Najmniejszą liczbą naturalną, która jest wspólną wielokrotnością Formula nazywamy najmniejszą wspólną wielokrotnością i oznaczamy NWW(a, b, ..., k) lub [a, b, ..., k]. Dalej organiczamy się do NWW dla dwóch liczb.

    Dla liczb Formula  i Formula
    Formula

  • Pomiędzy NWD i NWW zachodzi następujący związek   

    Dla dowolnych liczb całkowitych Formula i Formula
             Formula


    Znając NWD można znaleźć NWW lub odwrotnie.

Na jednej z wczesnych olimpia matematycznych było takie zadanie.

Zad. Znaleźć dwie liczby naturalne Formula i Formula mając ich największy wspólny podzielnik Formula oraz najmniejszą wspólną wielokrotność Formula Podać sposób poszukiwania rozwiązań w przypadku ogólnym.

Rozwiązanie.
Jeżeli zastosujemy podane twierdzenie, to rozwiązanie jest natychmiastowe. Szukane liczby są postaci Formula i Formula gdzie Formula i Formula nie mają różnych od 1 dzielników, są względem siebie pierwsze.

Według podanego twierdzenia Formula
Stąd Formula

Mamy więc dwa rozwiązania: Formula albo Formula
Szukanymi liczbami są Formula i Formula albo Formula i Formula